Boşanma davası sona erdiğinde velayet konusundaki belirsizlik ortadan kalksa da mahkeme, velayeti hangi ebeveyne bırakırsa bıraksın diğer ebeveynle çocuk arasındaki bağın devam etmesi için ayrı bir düzenleme yapar. Bu düzenlemeye kişisel ilişki tesisi denir ve boşanma kararının ayrılmaz bir parçasıdır. Velayet hakkı bulunmayan ebeveyn çocuğunu tamamen görme hakkından yoksun kalmaz, mahkemenin belirlediği gün ve saatlerde…
Boşanma davası sona erdiğinde velayet konusundaki belirsizlik ortadan kalksa da mahkeme, velayeti hangi ebeveyne bırakırsa bıraksın diğer ebeveynle çocuk arasındaki bağın devam etmesi için ayrı bir düzenleme yapar. Bu düzenlemeye kişisel ilişki tesisi denir ve boşanma kararının ayrılmaz bir parçasıdır. Velayet hakkı bulunmayan ebeveyn çocuğunu tamamen görme hakkından yoksun kalmaz, mahkemenin belirlediği gün ve saatlerde çocuğuyla bir araya gelebilir. Uygulamada bu düzenlemenin kağıt üzerinde kalmayıp gerçek hayata yansıması, hem ebeveynler hem de çocuk açısından ayrı bir süreç gerektirir.
Kişisel ilişki, çocuğun yaşı, okul durumu, sağlık ihtiyaçları ve ebeveynlerin oturduğu şehirler arasındaki mesafe gibi somut unsurlar göz önünde bulundurularak şekillenir. Mahkeme bu kararı verirken çocuğun üstün yararını esas alır, ebeveynlerin birbirinden talep ettiği süreleri değil çocuğun günlük düzenini bozmayacak bir takvimi tercih eder. Örneğin okul çağındaki bir çocuk için hafta sonları ve resmi tatillerin bir kısmı, okul öncesi yaştaki bir çocuk için ise daha sık ama daha kısa süreli görüşmeler öngörülebilir. Bebeklik ve erken çocukluk döneminde uzun süreli ayrılıklar yerine gündüz saatlerinde ve daha kısa aralıklarla kurulan bir düzen tercih edilir, çünkü küçük yaştaki çocuğun bakım veren kişiden uzun süre ayrılması gelişimsel açıdan uygun görülmez.
Kararda genellikle her ayın belirli hafta sonları, yaz tatilinin belirli bir bölümü, dini bayramların bir kısmı ve çocuğun doğum günü gibi özel günler ayrı ayrı belirtilir. Bu netlik, ileride “hangi hafta sonu kimindir” tartışmasının önüne geçmek içindir. Taraflar arasında iletişim zayıfsa mahkeme, teslim ve alım saatlerini dakika dakika belirleyerek yorum farkına yer bırakmayan bir çerçeve oluşturur. Çocuğun birden fazla kardeşi varsa kardeşlerin bir arada tutulması da kararın oluşturulmasında göz önünde bulundurulan unsurlardan biridir.
Anlaşmalı boşanmada taraflar kişisel ilişki takvimini kendi aralarında hazırlayıp protokole yazarlar, hakim bu protokolü çocuğun yararına aykırı bir madde bulunmadığı sürece onaylar. Bu durumda taraflar mesafe, iş programı ve çocuğun okul takvimi gibi kendi hayatlarına özgü ayrıntıları kararın içine yerleştirme imkanı bulur. Protokolün önceden ayrıntılı hazırlanması, boşanmanın hemen ardından yaşanabilecek düzenleme belirsizliğini azaltır.
Çekişmeli boşanmada ise taraflar bir uzlaşmaya varamadığından hakim, dosyadaki bilgiler ve gerekirse uzman görüşü ışığında kişisel ilişkiyi resen belirler. Bu süreçte çocuğun görüşü de, yaşı ve idrak düzeyi elverdiği ölçüde değerlendirmeye alınır. Bazı dosyalarda pedagog veya psikolog raporu istenerek çocuğun her iki ebeveynle kurduğu bağın niteliği ortaya konur. Çekişmeli süreçte belirlenen kişisel ilişki kararının değiştirilmesi, tarafların kendi anlaşmasıyla değil ancak yeni bir mahkeme kararıyla mümkün olur.
Kişisel ilişki kararı bir zaman çizelgesinden ibaret değildir, çocuğun fiilen bir ebeveynden diğerine nasıl teslim edileceğini de kapsar. Teslim yeri genellikle velayet sahibi ebeveynin ikametgahı ya da tarafların anlaştığı nötr bir nokta olarak belirlenir. Bazı kararlarda teslimin okul çıkışında yapılması öngörülür, bu da ebeveynlerin doğrudan karşı karşıya gelme sıklığını azaltır ve çocuğun teslim anını daha az gergin yaşamasını sağlar.
Teslim sırasında yaşanan gecikme veya aksaklıklar, kararın uygulanmasında en çok sorun çıkan noktalardan biridir. Taraflardan biri çocuğu belirlenen saatte teslim etmezse ya da geri getirmezse diğer taraf, icra müdürlüğü aracılığıyla kararın zorla yerine getirilmesini talep edebilir. Bu yola başvurulmadan önce genellikle bir ihtar süreci işletilir ve talebin dayanağı olan mahkeme kararı icra dosyasına eklenir. İcra aşamasında çocuğun tekrar tekrar zorlayıcı bir ortama sokulmaması için uygulama kademeli yürütülür, öncelik gönüllü teslime verilir.
Bazı davalarda mahkeme, ebeveyn ile çocuk arasındaki görüşmenin bir üçüncü kişi ya da kurum gözetiminde yapılmasına karar verebilir. Bu düzenlemeye refakatli kişisel ilişki denir ve genellikle çocuğun güvenliğine ilişkin somut bir endişe bulunduğunda ya da uzun süredir görüşme sağlanamamış bir ebeveyn ile çocuk arasında yeniden bağ kurulması gerektiğinde uygulanır. Refakatli görüşmeler adliyeye bağlı sosyal hizmet birimlerinde ya da mahkemenin uygun gördüğü bir ortamda gerçekleştirilir.
Refakatli düzenleme kalıcı bir çözüm olarak değil, geçiş dönemi olarak tasarlanır. Görüşmelerin düzenli ve sorunsuz ilerlemesi halinde taraflardan biri, refakatsiz kişisel ilişkiye geçilmesi için mahkemeye başvurabilir. Bu tür bir değişiklik talebinde geçen sürede yaşanan görüşmelerin seyri, kararın gerekçesinde önemli bir dayanak oluşturur.
Ebeveynlerden biri çocuğun yaşadığı şehirden farklı bir yerde oturuyorsa standart hafta sonu düzeni pratikte uygulanamaz hale gelebilir. Bu durumda mahkeme, hafta sonu görüşmeleri yerine yarıyıl ve yaz tatillerinin daha uzun bloklar halinde paylaşılmasını öngören bir düzenleme yapabilir. Ulaşım süresinin çocuğun okul ve dinlenme düzenini bozmaması için teslim günleri genellikle tatil başlangıcına ve bitişine yakın planlanır.
Mesafenin fiziksel görüşmeyi seyrekleştirdiği dönemlerde bağın sürekliliğini korumak amacıyla telefon veya görüntülü görüşme hakkı da karara eklenebilir. Böylece çocuk, fiziksel görüşme aralıkları uzun olsa dahi diğer ebeveyniyle düzenli iletişim kurma imkanı bulur.
Mahkemenin belirlediği kişisel ilişki kararına uyulmaması hem hukuki hem de fiili sonuçlar doğurur. Velayet sahibi ebeveyn çocuğu diğer tarafla düzenli olarak görüştürmüyorsa bu durum icra yoluyla takip edilebileceği gibi velayetin değiştirilmesi talebine de dayanak oluşturabilir. Mahkemeler, bir ebeveynin diğerini çocuktan uzak tutma çabasını çocuğun üstün yararına aykırı bir davranış olarak değerlendirir.
Diğer yandan kişisel ilişki hakkına sahip ebeveynin de bu hakkı düzenli kullanması beklenir, çünkü çocukla kurulan bağın sürekliliği kararın amacına uygun işlemesi için gereklidir. Görüşme günlerine sık sık gelinmemesi ya da habersiz iptaller, ileride açılacak bir velayet değişikliği davasında karşı tarafın delili haline gelebilir. Bu nedenle görüşme takviminde değişiklik gerektiren bir durum ortaya çıktığında bunun önceden ve açıkça diğer tarafa bildirilmesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.
Zaman içinde çocuğun yaşı büyüdükçe, okul programı değiştikçe ya da ebeveynlerden birinin şehir değiştirmesi durumunda mevcut kişisel ilişki takvimi artık ihtiyaca cevap vermeyebilir. Bu tür durumlarda taraflardan biri, mevcut kararın değiştirilmesi için ayrı bir dava açabilir. Değişiklik talebinin kabul edilmesi için koşulların gerçekten farklılaştığının ve yeni düzenlemenin çocuğun yararına olduğunun ortaya konması gerekir.
Uygulamada ebeveynler arasında iletişim kurulabiliyorsa küçük değişiklikler mahkemeye gitmeden, karşılıklı esneklikle çözülebilir. Ancak kararın esasını değiştiren, örneğin yaz tatili paylaşımını ya da hafta sonu düzenini kökten değiştiren bir talep söz konusuysa yeni bir yargı kararı gereklidir. Aksi halde taraflardan biri kararın dışına çıkmış sayılır ve bu durum ileride açılacak bir uyuşmazlıkta aleyhine değerlendirilebilir.
Boşanma sonrası çocukla kişisel ilişki ve teslim süreçlerinde velayet, nafaka ve mal paylaşımı gibi bağlantılı konular birlikte değerlendirildiğinde daha tutarlı bir sonuç ortaya çıkar. İzmir Barosu’na bağlı olarak boşanma ve aile hukuku alanında çalışan Av. Cansu Şirin, bu tür süreçlerde hukuki danışmanlık vermektedir. Sürecin başında ihtiyaç duyulan bilgiye izmir boşanma avukatı üzerinden ulaşılabilir.
Yorum Yap