Hürmüz Boğazı’ndaki jeopolitik gerilim gübre arzını vurdu. FAO’dan ‘sistematik şok’ uyarısı gelirken, fiyatlar fırladı, rekolte tehdit altında.
Orta Doğu’daki jeopolitik gerilim, küresel tarımın temel girdisi olan gübre arzını ciddi şekilde kısıtlayarak Hürmüz Boğazı’nın sevkiyata fiilen kapanmasına neden oldu. Bu durum, küresel gıda güvenliği için “sistematik bir şok” oluşturduğu uyarısıyla karşılanıyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), bölgedeki tanker trafiğindeki yüzde 90’lık düşüşün gıda güvenliği için büyük bir tehdit oluşturduğunu bildirdi. Enerji arzındaki darboğaz ve lojistik blokaj, gübre tesislerini üretim durdurmaya zorlarken, artan maliyetler dünya genelinde yeni bir gıda enflasyonu dalgasını tetikliyor.
Gübre fiyatları, üretim maliyetlerinin büyük kısmını oluşturan doğal gaz fiyatlarına bağlı olarak seyrediyor. Hürmüz Boğazı’ndaki aksamalar ve enerji altyapısına yönelik saldırılar, doğal gaz kullanan gübre sanayisini doğrudan etkiledi. Körfez Bölgesi’ndeki doğal gaz tedarik zincirindeki bozulma, ham madde erişimini kısıtlayarak tesisleri operasyonel değişikliklere zorladı.
Katar’ın devlet enerji şirketi QatarEnergy, LNG tesislerindeki gelişmelere bağlı olarak gaz üretimini durdururken, küresel ihtiyacın önemli bir kısmını karşılayan üre tesisinde de üretimi askıya aldı. Bu kesinti, Hindistan ve Bangladeş’teki stratejik gübre fabrikalarında da üretimin durmasına neden oldu. Emtia piyasaları, bozulan arz-talep dengesine fiyat artışlarıyla yanıt verdi. Orta Doğu çıkışlı üre fiyatları, mart sonu itibarıyla yaklaşık yüzde 56 artışla 750 dolara ulaştı.
Analistler, krizin sürmesi halinde azotlu gübre fiyatlarının mevcut seviyelerin iki katına, fosfat fiyatlarının ise yüzde 50’den fazla artabileceği konusunda uyarıyor. Bu durum, küresel tarım sektörü için yönetilemez bir mali yük anlamına geliyor.
Küresel gübre tedarik zincirinin merkez üssü konumundaki Orta Doğu’da kriz derinleşiyor. Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat kısıtlamalarının, küresel gübre tedarik zincirinde toplamda yüzde 33’lük bir daralmaya yol açtığı tahmin ediliyor. Bölgeden yapılan yıllık üre ihracatı durma noktasına gelirken, küresel üre arzının önemli bir kısmı Körfez Bölgesi’nden sağlanıyor. Toplam gübre arzının yüzde 20’sinin Körfez menşeli olması ve Hürmüz Boğazı üzerinden dağıtılması, geçit noktasındaki tıkanıklığın küresel ticareti işlevsiz bırakma potansiyelini ortaya koyuyor.
Kuzey Yarımküre’deki kritik bahar ekimi sezonu, Hürmüz Boğazı kaynaklı krizin en yoğun dönemine rastladı. ABD’de gübre stoklarının mevsimsel ortalamanın altına gerilemesi, Amerikan çiftçisini zorlu bir mali kararın eşiğine getirdi. Üreticiler ya fahiş fiyatlar karşısında yüksek maliyetli tedarik riskini üstlenecek ya da yetersiz gübre kullanımı nedeniyle ciddi rekolte kaybına razı olacak. Her iki senaryonun da küresel gıda fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluşturması ve gıda arzının daralmasına yol açması bekleniyor.
Rusya Tarım Bakanlığı, yerel üreticiyi korumak amacıyla amonyum nitrat ihracatını geçici olarak durdurdu. Küresel tedarikin önemli bir kısmını karşılayan Çin de belirli gübre türlerinin ihracatını askıya aldı. Bu hamleler, küresel gıda sistemini yeni bir kırılma noktasına getirdi.
Yorum Yap