Türk bilim insanları, lityum iyon pil atıklarından kobalt sülfür gibi değerli maddeleri geri kazanarak hem çevre sorununa çözüm sunuyor hem de sanayiye hammadde sağlıyor.
Türkiye’de bilim insanları, elektrikli araçlar ve elektronik cihazların artan kullanımıyla birlikte büyük bir çevresel sorun haline gelen lityum iyon pil atıklarını geri dönüştürmek için yenilikçi bir yöntem geliştirdi. Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Kimya Metalurji Fakültesi’nden bir ekip, kullanılmış lityum iyon pillerden kobalt sülfür gibi değerli maddeleri geri kazanarak hem çevre kirliliğini azaltmayı hem de sanayi için hammadde sağlamayı hedefliyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) raporlarına göre, dünya genelinde 2025’te yaklaşık 900 bin ton, 2030’da ise 11 milyon ton lityum iyon pil atığı oluşması bekleniyor. Bu durum, çevre ve ekonomi üzerinde ciddi baskı oluşturuyor.
YTÜ Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. Metin Gençten, Doç. Dr. Burak Birol ve Dr. Sezgin Yaşa tarafından geliştirilen yöntem, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescil edildi. Bu yenilikçi süreç, kullanılmış pillerin katot malzemesinden kimyasal işlemlerle kobalt sülfür başta olmak üzere diğer pil üretiminde kullanılan maddelerin geri kazanılmasını sağlıyor.
Geri kazanılan malzemeler, enerji depolama sistemlerinden sensör teknolojilerine kadar geniş bir kullanım alanına sahip bulunuyor. Araştırmacılar, bu yöntemle hem çevreyi tehdit eden atık yükünü azaltmayı hem de sanayi için değerli bir hammaddeyi ekonomiye kazandırmayı amaçlıyor. Bu yaklaşım, geri dönüşümü bir maliyet kalemi olmaktan çıkarıp ekonomik bir fırsata dönüştürüyor.
Prof. Dr. Metin Gençten, daha önce yapılan çalışmaları temel alarak geliştirdikleri yöntemin, kurşun gibi bazı metallerin geri dönüşümündeki başarıyı lityum sistemlerine taşıma potansiyeli taşıdığını belirtti. Lityum pil atıklarının artmasıyla aktif malzemelerin geri dönüştürülüp yeniden kullanılıp kullanılamayacağı sorusu üzerine çalıştıklarını ifade eden Gençten, ilk etapta süper kapasitörlerde yeniden kullanım üzerine odaklandıklarını ancak daha sonra doğrudan lityum iyon pil kimyasındaki anot ve katot malzemelerinin geri dönüşümüne yöneldiklerini söyledi.
Gençten, yıllık yaklaşık 1 milyon ton lityum iyon pil atığı oluştuğuna dikkat çekerek, bu atıkların önemli bir kısmının cep telefonları ve dizüstü bilgisayarlar gibi evsel kullanımdaki pillerden kaynaklandığını belirtti. Elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla bu atık miktarının yakın gelecekte daha da artacağını vurgulayan Gençten, atıkların birincil kullanım amacıyla değerlendirilmesi konusuna odaklandıklarını kaydetti. Nikel Manganez Kobalt (NMC) ve Lityum Demir Fosfat (LFP) pillerden katot aktif maddesi ile anot bileşeninde kullanılan grafiti geri kazanıp sentezlediklerini açıkladı.
Bu çalışmanın ülke ekonomisine büyük katkı sağlayabileceğini vurgulayan Gençten, lityum, nikel, mangan ve kobalt gibi kritik ve değerli metallerin atık pillerden geri kazanılmasının, dışa bağımlılığı azaltacağını ve önemli bir kaynak yaratacağını belirtti. Atık pillerdeki metallerin yüksek saflık oranına sahip olması, bu geri dönüşüm sürecini daha verimli hale getiriyor.
Doç. Dr. Burak Birol ise, cevherden hammadde üretimine kıyasla şehir madenciliği olarak adlandırılan bu geri dönüşüm yönteminin daha az enerjiyle ve daha yüksek saflıkta üretim imkanı sunduğunu aktardı. Bataryalardaki nikel, mangan, kobalt ve lityum gibi metallerin madenciliğinin yüksek enerji ve emek gerektirdiğini belirten Birol, geri dönüşümle bu ham maddelerin ülke içinde tutulabileceğini ve daha ucuz, yüksek kalitede üretim yapılabileceğini söyledi. Sıfır atık yaklaşımının önemine değinen Birol, atık pillerin çevreye zararlı etkilerini engellemek için geri dönüşümün büyük önem taşıdığını vurguladı.
Yorum Yap