Yeni çalışma, kısa süreli ozon maruziyetinin kanser ölümlerini yüzde 80 artırdığını ortaya koydu. İstanbul’da ozon kirliliğinde %10’luk yükseliş dikkat çekiyor.
Kısa süreli ozon maruziyetinin, kanser türlerine bağlı ölümleri önemli ölçüde artırdığına dair yeni bir çalışma, küresel ölçekte kanser bağlantılı ölümlerde yüzde 80’lik bir artışa işaret ediyor. Avustralya, Brezilya, Kanada, Şili, Güney Kore, Meksika, Yeni Zelanda ve Tayland’da yapılan araştırmada, 2000 yılından bu yana ozon bağlantılı ölümlerin 261 bin 270’ten 469 bin 860’a yükseldiği belirlendi. Trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonların, ozonla ilişkili kanser ölümlerinin başlıca tetikleyicisi olduğu saptandı. Çalışmanın sonuçları, Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlandı.
Araştırmada, ozon konsantrasyonlarının trafikten metreküp başına 11 mikrogram, arazi yangınlarından 4,8 mikrogram ve endüstriyel faaliyetlerden 2,66 mikrogram olduğu tespit edildi. Ozon maruziyetindeki her 10 mikrogramlık artışın, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir yükselişle ilişkili olduğu ortaya konuldu. Bu oran, kanser türlerine göre farklılık gösteriyor. Örneğin, karaciğer kanserinde yüzde 0,42’lik, tiroid kanserinde ise yüzde 1,43’lük bir artış gözlemlendi. Kısa süreli ozon maruziyeti, tüm kanser kaynaklı ölümlerin yüzde 6,37’sini oluştururken, bu oran Brezilya’da yüzde 10,8, Şili’de yüzde 6,3 ve Tayland’da yüzde 6 olarak kaydedildi.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, ozonun sadece solunum sistemi üzerinde değil, tüm vücut üzerinde sistemik bir karsinojenik katalizör olarak etkili olduğunu belirtti. Troposferik ozonun, azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin güneş ışığı etkisiyle girdiği fotokimyasal reaksiyonlar sonucu oluşan ikincil bir kirletici olduğunu vurgulayan Özdoğan, solunum seviyesindeki ozonun canlı dokular için tahrip edici bir molekül olduğunu söyledi. Kronik veya tekrarlayan ozon maruziyetinin DNA hasarına, telomer kısalmasına ve genetik değişimlere yol açarak kanserle ilgili genleri bozduğunu ve hastalığın ilerlemesini hızlandırdığını ekledi.
Farklı çalışmalarda da ozon maruziyetinin riskleri incelenirken, Çin’deki Fudan Üniversitesi’nin çalışmaları, ozonun etkilerinin ‘akciğer-karaciğer ekseni’ üzerinden yayıldığını gösterdi. Ozonun akciğer mikrobiyotasını bozarak sistemik dolaşıma inflamatuar sinyaller gönderdiği ve bu sinyallerin karaciğerde lipid metabolizmasını bozarak hücre ölümünü tetiklediği belirtildi. Bu bulgular, ozonun solunum sisteminden uzak organlarda kanser ölümünü neden artırdığına dair biyolojik bir açıklama sunuyor.
Türkiye’de ozon kirliliği açısından İstanbul gibi metropollerde 2024’te bir önceki yıla kıyasla yüzde 10’luk bir artış yaşandığı bilgisi paylaşıldı. Türkiye’de ozon için yasal sınır değerinin, Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği seviyenin üzerinde olduğu belirtildi. Kanser hastaları ve risk grubundaki bireyler için ozon maruziyetini en aza indirmenin tedavi başarısı ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediği ifade edildi. Hava kalitesi takibi, antioksidan destekli beslenme ve iç mekan güvenliğinin önemine dikkat çekildi.
Yorum Yap